Ταξίδι στο κέντρο της γης

Η οροσειρά του Τροόδους είναι η ψηλότερη εκ των δυο οροσειρών που υπάρχουν στην Κύπρο. Η ψηλότερη κορφή της ονομάζεται Όλυμπος και το υψόμετρο είναι 1952 μέτρα. Το Εθνικό Δασικό Πάρκο Τροόδους καλύπτει έκταση 9,147 εκταρίων γύρω απο το όρος Όλυμπο και το χαμηλότερο σημείο του βρίσκεται στο δάσος Μονής στα 700 μέτρα. Η περιοχή είναι γνωστή για την πλούσια χλωρίδα και πανίδα. Μια περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους με βουνοπλαγιές γεμάτες πεύκα και κυπαρίσσια με μονοπάτια μελέτης της φύσης και εκδρομικούς χώρους.

Η οροσειρά του Τροόδους, αν και χαμηλότερη σε υψόμετρο απο τα κύρια βουνά της κεντρικής Ευρώπης όπως τις Άλπεις και τα Πυρηναία, παρουσιάζει μια μοναδική, σπάνια γεωλογική ιδιομορφία. Η οροσειρά σχηματίστηκε 8,000 μέτρα κάτω απο τη θάλασσα πριν απο 90 εκατομύρια χρόνια ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης της Ευρωπαϊκής με την Αφρικανική τεκτονική πλάκα. Έτσι δημιουργήθηκε ένα υποβρύχιο ηφαιστειακό βουνό, το οποίο σιγά-σιγά αναδύθηκε στην επιφάνεια, μέσα σε μια περίοδο 50 εκατομυρίων ετών. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν μια οροσειρά με πετρώματα τα οποία συνήθως βρίσκει κανείς μόνο κάτω απο τη θάλασσα, καθώς και απολιθώματα θαλάσσιας ζωής ψηλά στα βουνά!
Κι έτσι, τρέχοντας στα μονοπάτια του Τρόοδους, οι δρομείς ουσιαστικά είναι σαν να ταξιδεύουν προς το κέντρο της γης.

Η οροσειρά Τροόδους επελέγη το 2015 απο την UNESCO για να ανακηρυχθεί ως γεωπάρκο. Το κριτήριο για τη δημιουργία γεωπάρκου είναι η περιοχή να αποτελεί χώρο ξεχωριστής γεωλογικής κληρονομιάς και ενδιαφέροντος, κάτι που το Τρόοδος πληροί με την τόσο ιδιαίτερη γένεση και ανύψωση της οροσειράς, που το έχει καταστήσει γεωλογικό πρότυπο για τους γεωεπιστήμονες όλου του κόσμου.

Το προτεινόμενο Γεωπάρκο Τροόδους βρίσκεται στο κεντρικό τμήμα της Κύπρου και η έκτασή του ανέρχεται περίπου στα 137.000 εκτάρια ή 1370 km2 και καταλαμβάνει περίπου το 45% της συνολικής έκτασης της οροσειράς του Τροόδους και το 15% της συνολικής έκτασης της Κύπρου.

Περισσότερες πληροφορίες για το Γεωπάρκο Τροόδους και τη γεωλογία της οροσειράς Τροόδους μπορείτε να δείτε στο http://www.troodos-geo.org/

Το γεωλογικό «ταξίδι»

Από γεωλογικής πλευράς η οροσειρά του Τροόδους χαρακτηρίζεται πλούσια καθώς στην περιοχή εντοπίζονται πολλά ήδη πετρωμάτων. Τα πετρώματα ονομάζονται «οφιολιθικό σύμπλεγμα» και αποτελούν κομμάτι της ωκεάνιας πλάκας που αποκόπηκε και ανυψώθηκε πάνω από τη στάθμη της θάλασσας. Τα βουνά του Τροόδους δημιουργήθηκαν πριν από 92 εκατομμύρια χρόνια από υποθαλάσσια ηφαίστεια. Ανυψώθηκαν από τις δύο ηπειρωτικές πλάκες: Ευρασιατική και Αφρικανική. Κινούνται η μια προς την άλλη, ακόμα, και γι’ αυτό το νησί είναι γνωστό για την υψηλή σεισμική δραστηριότητα. Παρακάτω παρουσιάζεται σύντομη γεωλογική περιγραφή των διαδρομών του Buff ® Troodos Mountain Ultra, καταρτισμένη από τους ειδικούς γεωλόγους του Γεωπάρκου Τροόδους, τον θεσμικό μας συνεργάτη. Επίσης, παροτρύνουμε τους δρομείς, πριν ή μετά τον αγώνα, να αφιερώσουν λίγο χρόνο στο Κέντρο Επισκεπτών Γεωπάρκου Τροόδους στο οποίο παρουσιάζονται εξαιρετικά ενδιαφέροντα πράγματα για τη μοναδικότητα του τόπου μας.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

Το τρέξιμο στην κορυφή του Ολύμπου είναι λες και βγάζεις γεώτρηση 60 χλμ. στη βαθιά θάλασσα. Αυτή η διαδρομή βρίσκεται στα βαθύτερα στρώματα της ωκεάνιας πλάκας στην πλατεία Τροόδους. Το ταξίδι σας ξεκινά με τη γεωδιαδρομή της Αταλάντης, η οποία αποτελείται κυρίως από τον χαρτζβουργίτη, το πέτρωμα που σχηματίζεται στο βαθύτερο βάθος του ωκεανού και ανήκει στην ακολουθία του μανδύα. Ο μανδύας είναι το υλικό κάτω από τις τεκτονικές πλάκες, στον οποίον «γλιστράνε». Κατά μήκος αυτού του τμήματος του μονοπατιού θα συναντήσετε το μεταλλείο χρωμίτη του Χατζηπαύλου. Πρόκειται για υπόγειο μεταλλείο που λειτουργούσε από το 1950 έως το 1982, το οποίο έκλεισε υπό την πίεση των τιμών εμπορίας του χρωμίτη που αντικαταστάθηκε από άλλα υλικά και από την εμφάνιση στη διεθνή αγορά φθηνού χρωμίτη από τη Νότια Αφρική. Ένα νέο καθεστώς παρατηρείται, αφού αφήσετε πίσω σας το μονοπάτι της Αταλάντης και τρέχετε προς τον Πρόδρομο. Ανακαλύπτετε τώρα τον δουνίτη. Είναι ένα από τα πλουτώνια πετρώματα, τα οποία σχηματίστηκαν στον μαγματικό θάλαμο, κάτω από τη ζώνη επέκτασης του ωκεάνιου πυθμένα. Ο δουνίτης σχηματίζεται στο κατώτερο τμήμα του θαλάμου και συνδέεται με αποθέσεις χρωμίτη. Κατά τη διαδρομή προς τον Πρόδρομο θα συναντήσετε τους γεώτοπους 45 (486769, 3866957) και 47 (485927, 3867050). Ο πρώτος είναι ένα αξιοσημείωτο τμήμα που δείχνει ότι ο δουνίτης περνάει σταδιακά στο βερλίτης και, πιο κάτω, ο βερλίτης βρίσκεται σε τεκτονική επαφή με πηγματιτικό πυροξενίτη. Ο τελευταίος είναι στρωματοειδής πυροξενίτης. Ο βερλίτης και ο πυροξενίτης είναι επίσης πλουτώνια πετρώματα αλλά σχηματίζονται στα ανώτερα τμήματα του θαλάμου. Κατά την επιστροφή σας ακολουθείτε το μονοπάτι της Άρτεμις. Τα συνήθη πετρώματα στην ευρύτερη περιοχή είναι ο χαρτζβουργίτης, στον οποίο βρίσκονται μικρά σώματα δουνίτη. Κατά μήκος των ρωγμών, ο χαρτζβουργίτης έχει μετατραπεί σε πράσινο σερπεντινίτη. Μια μεταμόρφωση που συνέβη κατά την άνοδο των πετρωμάτων του Τροόδους. Η πλάκα της Αφρικής βυθίστηκε κάτω από το Τρόοδος, το θαλασσινό νερό δραπέτευσε προς το βαθύτερο τμήμα τους. Η υψηλή θερμοκρασία σε αυτό το περιβάλλον έβρασε το νερό, με αποτέλεσμα αυτή η μετατροπή να ονομάζεται «σερπεντινίωση». Τέλος, επιστρέφετε στο τερματισμό, μέσω του νότιοανατολικού τμήματος του μονοπατιού της Αταλάντης. Παρατηρείται παρόμοια γεωλογία όπως στην αρχή της διαδρομής.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΨΗΛΟ ΔΕΝΤΡΟ

Αυτή η διαδρομή είναι μαγευτική καθώς κάποιος ξεκινάει από τα βαθύτερα στρώματα της ωκεάνιας πλάκας στην πλατεία Τροόδους. Στην αρχή θα παρατηρήσετε το βαθύτερο μέρος των οφιολιθικών πετρωμάτων. Αρχικά τρέχετε στην ακολουθία του μανδύα και καθώς συνεχίζετε προς το μονοπάτι Περσεφόνη, βρίσκεστε σε πλουτώνια πετρώματα. Το πρώτο ονομάζεται χαρτζβουργίτης, του οποίου τμήμα του άλλαξε σε σερπεντίνη. Η ακολουθία του μανδύα είναι πετρώματα που σχηματίστηκαν πρώτα, όταν η ωκεάνια πλάκα δημιουργήθηκε από υποθαλάσσια ηφαιστειακά. Είναι όμοια, όσο μπορούμε να βρούμε, με το μανδύα, το υψηλής θερμοκρασίας, πυκνό, υγρό υλικό που οι πλάκες «γλιστράνε» επάνω. Καθώς τρέχετε στην κοιλάδα θα συναντήσετε τον δουνίτη. Ο δουνίτης είναι ένα από τα πλουτώνια πετρώματα που κρυσταλλώθηκαν πρώτα. Τα πλουτώνια πετρώματα σχηματίστηκαν στον μαγματικό θάλαμο, κάτω από τη ζώνη επέκτασης του ωκεάνιου πυθμένα. Μπορείτε να δείτε δουνίτη με διακριτικά ταινιωτό χρωμίτη (schlieren) κατά μήκος της διαδρομής, στον γεώτοπο με αριθμό 6 (489922, 3863602). Ο χρωμίτης είναι ένα ορυκτό που συχνά σχηματίζεται με δουνίτη και εξορύχθηκε στο παρελθόν. Αριστερά σας μπορείτε να δείτε το υπό αποκατάσταση μεταλλείο του Αμιάντου. Είναι το μεγαλύτερο σε έκταση μεταλλείο αμιάντου στην Ευρώπη και λειτουργούσε από το 1904 έως το 1988. Σήμερα το μεταλλείο διαχειρίζεται από την κυβέρνηση για πάνω από 20 χρόνια ενώ τώρα φιλοξενεί το Κέντρο Ενημέρωσης Επισκεπτών του Γεωπάρκου Τροόδους στο πρώην δημοτικό σχολείο του μεταλλείου. Από εκεί και πριν φτάσετε ξανά στο μονοπάτι της Περσεφόνης, τρέχετε σε γάββρο. Πρόκειται για ένα ασπρόμαυρο πέτρωμα που σχηματίζεται στο πάνω μέρος του μαγματικού θαλάμου. Ένα τέλειο σημείο για να το παρατηρήσετε είναι στον καταρράκτη Καληδονίων. Το τρεχούμενο νερό έχει διαβρώσει το έδαφος και ο γάββρος είναι εκτεθειμένος σε όσους ενδιαφέρονται να τον παρατηρήσουν. Στο δρόμο σας προς το τελικό σημείο θα συναντήσετε παρόμοια πετρώματα όπως στην αρχή.

ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ

Αυτή η διαδρομή βρίσκεται στην κοιλάδα Σολέας, το νοτιότερο τμήμα και το υψηλότερο σε υψόμετρο. Αρχικά, θα συναντήσετε τον χαρτζβουργίτη στην πλατεία Τροόδους, αλλά καθώς κατεβαίνετε προς την κοιλάδα θα συναντήσετε σερπεντινίτη με ή χωρίς λεπτές φλέβες αμιάντου. Ωστόσο, λίγο πριν φτάσετε στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου θα βρείτε τον γεώτοπο με αριθμό 19 (490029, 3869630), όπου υπάρχει ένα φαράγγι του ποταμού Καρκώτη που κόβει τον χαρτζβουργίτη με σώματα δουνίτη διαφόρων μεγεθών. Πιο κοντά στην εκκλησία, θα συναντήσετε τα πλουτώνια πετρώματα, τα οποία σχηματίστηκαν στο μαγματικό θάλαμο, κάτω από τη ζώνη επέκτασης του ωκεάνιου πυθμένα. Σε αυτήν την περιοχή είναι κυρίως γάββρος, ένα ασπρόμαυρο πέτρωμα που σχηματίζεται στο πάνω μέρος του θαλάμου. Ο δουνίτης είναι το πέτρωμα που σχηματίζεται στο κάτω μέρος του θαλάμου. Κατά μήκος του μονοπατιού των Καννούρων, θα δείτε στα δεξιά σας ένα μεταλλείο χρωμίτη: το υπόγειο μεταλλείο των Καννούρων. Το μεταλλείο λειτουργούσε από το 1939 και έκλεισε το 1982 για λόγους εμπορίας. Τα κοιτάσματα είναι πολύ πλούσια με μέση συγκέντρωση περίπου 52%.